Pulsating Leaf

Otizm ve Beslenme

Otizm Nedir?

Otizm veya otizm spektrum bozuklu─ču (OSB), sosyal beceriler, tekrarlayan davran─▒┼člar, konu┼čma ve s├Âzs├╝z ileti┼čim ile ilgili zorluklarla karakterize edilen geni┼č semptomlar─▒n yelpazesini ifade eder.

Otizmin geli┼čimini ├že┼čitli fakt├Ârler etkileyebilir ve genellikle duyusal hassasiyetler ve gastrointestinal (GI) bozukluklar, n├Âbetler veya uyku bozukluklar─▒ gibi t─▒bbi sorunlar─▒n yan─▒ s─▒ra anksiyete, depresyon ve dikkat sorunlar─▒ gibi zihinsel sa─čl─▒k sorunlar─▒ daotizme e┼člik eder.

Haz─▒rlayan: Diyetisyen Damla T├╝rkay

 

Otizm ve Beslenme

Otizm belirtileri genellikle 2 veya 3 ya┼č─▒nda ortaya ├ž─▒kar. Otizme ba─čl─▒ baz─▒ geli┼čim gecikmeleri daha da erken ortaya ├ž─▒kabilir ve s─▒kl─▒kla 18. ay gibi erken bir s├╝rede te┼čhis edilebilir. Ara┼čt─▒rmalar, erken m├╝dahalenin otizmli ├žocuklar i├žin ya┼čam─▒n ilerleyen d├Ânemlerinde olumlu sonu├žlar─▒ beraberinde getirdi─čini g├Âstermektedir. (1)

2020'de Hastal─▒k Kontrol ve ├ľnleme Merkezleri (CDC),otizm prevelans raporunu yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Rapor, otizmin yayg─▒nl─▒─č─▒n─▒n her 54'te 1'e y├╝kseldi─či sonucuna vard─▒. 2004 y─▒l─▒nda 125'te 1 olan oran─▒n iki kat─▒ ┼čeklinde otizm prevelans─▒nda art─▒┼č g├Âzlenmi┼čtir. (2)

Otizm Spektrum Bozuklu─ču (OSB) Belirtileri:

OSB'li ki┼čiler sosyal ileti┼čim ve etkile┼čim, s─▒n─▒rl─▒ ilgi alanlar─▒ ve tekrarlayan davran─▒┼člarda zorluk ya┼čarlar.

Otizmli bireyler a┼ča─č─▒daki davran─▒┼člara sahip olabilir:

  • Di─čer insanlarla ileti┼čim kurmak ve etkile┼čim kurmakta zorlanmak
  • Di─čer insanlar─▒n nas─▒l d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ veya hissetti─čini anlamakta zorlanmak
  • Parlak ─▒┼č─▒klar veya y├╝ksek sesler gibi stresli veya rahats─▒z ortamlarda huzursuzlanmak
  • Tan─▒d─▒k olmayan durumlar ve sosyal olaylar hakk─▒nda endi┼čelenmek veya ├╝z├╝lmek
  • Bilgiyi anlamakta zorlanmak
  • Ayn─▒ ┼čeyleri tekrar tekrar yapmak veya d├╝┼č├╝nmek

Otizmin Nedenler ve Risk Fakt├Ârleri

Ara┼čt─▒rmac─▒lar OSB'nin birincil nedenlerini bilmiyorlar, ancak ara┼čt─▒rmalar, bir ki┼činin genlerinin, OSB'ye yol a├žacak ┼čekilde geli┼čmesinin ├ževresel fakt├Ârlerle birlikte hareket edebilece─čini g├Âsteriyor. OSB geli┼čtirme olas─▒l─▒─č─▒n─▒n artmas─▒yla ili┼čkili baz─▒ fakt├Ârler ┼čunlard─▒r:

  • OSBÔÇÖli bir karde┼če sahip olmak
  • Ge├ž ya┼čta ├žocuk sahibi olmu┼č ebeveynlerinin olmas─▒
  • Belirli genetik ko┼čullara sahip olmak (Down sendromu veya Fragile X sendromu gibi)
  • ├çok d├╝┼č├╝k do─čum a─č─▒rl─▒─č─▒na sahip olmak
  • Metabolik dengesizlikler
  • A─č─▒r metallere ve ├ževresel toksinlere maruz kalma
  • Annede viral enfeksiyon ├Âyk├╝s├╝

Otizmi te┼čhis etmek i├žin hangi testler kullan─▒l─▒r?

  • Tarama testleri
  • Genetik testleri
  • De─čerlendirmeler (3)

Otizm bir hastal─▒k de─čildir!

Otizmli olmak, bir hastal─▒─č─▒n─▒z oldu─ču anlam─▒na gelmez. Bu, beyninizin di─čer insanlardan farkl─▒ bir ┼čekilde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ anlam─▒na gelir.

Tedaviler ve Terapiler

OSB tedavisi tan─▒dan sonra m├╝mk├╝n olan en k─▒sa s├╝rede ba┼člamal─▒d─▒r. OSB i├žin erken tedavi ├Ânemlidir, ├ž├╝nk├╝ uygun bak─▒m ve hizmetler bireylerin semptomlar─▒n─▒ azalt─▒rken yeni beceriler ├Â─črenmelerine ve g├╝├žl├╝ yanlar─▒n─▒ geli┼čtirmelerine yard─▒mc─▒ olabilir.

OSB'li ki┼čiler ├žok ├že┼čitli sorunlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalabilirler, bu da OSB i├žin tek bir en iyi tedavi olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. Bir sa─čl─▒k profesyoneli ile ├žal─▒┼čmak, do─čru tedavi ve hizmet kombinasyonunu bulman─▒n ├Ânemli bir par├žas─▒d─▒r.

─░la├ž Tedavisi

Bir sa─čl─▒k profesyoneli, belirli semptomlar─▒ tedavi etmek i├žin ila├ž re├žete edebilir. ─░la├žla, OSB'li bir ki┼či a┼ča─č─▒daki semptomlarla daha az sorun ya┼čayabilir:

  • Sinirlilik
  • Sald─▒rganl─▒k
  • Tekrarlayan Davran─▒┼č
  • Hiperaktivite
  • Dikkat Sorunlar─▒
  • Kayg─▒ ve depresyon

Davran─▒┼čsal, Psikolojik ve E─čitimsel M├╝dahaleler

OSB'li ki┼čiler, davran─▒┼čsal, psikolojik, e─čitimsel veya beceri geli┼čtirici m├╝dahaleler sa─člama konusunda uzmanla┼čm─▒┼č bir sa─čl─▒k profesyoneline sevk edilebilir. (4)

Otizm Tedavisinde Beslenme

Otizmli ├çocuk Beslenmesinde Tedavi Yakla┼č─▒mlar─▒:

Otizmli ├žocuklarda ciddi ba─č─▒rsak ge├žirgenli─či olmas─▒ sebebiyle ve beslenmede ├žok se├žici olmalar─▒n─▒n sonucu olarak, pek ├žok vitamin ve mineral eksikli─či ya┼čad─▒klar─▒ bilinmektedir. Beslenme ve OSB aras─▒ndaki ba─člant─▒, yeni bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ sa─člam─▒┼č ve beslenmenin OSB etyolojisinde rol oynayabilece─čini ve semptomlar─▒ hafifleterek tedavide etkin rol oynayabilece─čini g├Âsterilmi┼čtir.

Otizm tedavisine y├Ânelik beslenme deste─či konusunda ├že┼čitli tedavi yakla┼č─▒mlar─▒ denenmektedir. Uygulanan bu tedavi yakla┼č─▒mlar─▒ aras─▒nda Glutensiz-kazeinsiz Diyet, ketojenik diyet, ├ľzel Karbonhidrat Diyeti, Feingold diyeti, Candida V├╝cut Ekoloji Diyeti, Eliminasyon Alerji Diyetleri yer almaktad─▒r. Ayr─▒ca vitamin mineral destekleri, probiyotik, ya─č asitleri takviyesi gibi yard─▒mc─▒ tedaviler de uygulanmaktad─▒r.

1) Glutensiz-Kazeinsiz Diyet:

Gluten ve kazein i├žeren yiyeceklerin istenmeyen ┼čekilde ├ž├Âkmesiyle olu┼čan opioid peptitlere ba─čl─▒ olarak, otizmlilerde baz─▒ semptomlar─▒n olu┼čabilece─či hipotezi kurulmu┼čtur. ÔÇśGe├žirgen ba─č─▒rsak sendromuÔÇÖ olarak bilinen artm─▒┼č ba─č─▒rsak ge├žirgenli─či, endojen opiat sistemini ve sinir sistemini etkileyerek, bu peptitlerin ba─č─▒rsak zar─▒na, kan dola┼č─▒m─▒na, kan beyin bariyerine ge├ži┼čine izin vermektedir. Opioidin a┼č─▒r─▒ artmas─▒n─▒n, otizmde olu┼čan davran─▒┼člara neden oldu─ču ve bu maddelerin diyette azalmas─▒na ba─čl─▒ olarak otistik davran─▒┼člarda iyile┼čmeler oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

2) Ketojenik Diyet

Otizm ve epilepsi aras─▒ndaki ili┼čki karma┼č─▒k olsa da, otizmli bireyler, normal geli┼čmekte olan bireylere k─▒yasla epilepsiye 3 ila 22 kat daha yatk─▒nd─▒r. Otizmli bireylerin yakla┼č─▒k % 25'i, ya┼čamlar─▒n─▒n bir noktas─▒nda epilepsi n├Âbeti ge├žirmektedir.

Ketojenik diyet, epilepsi n├Âbetlerinin say─▒s─▒n─▒ ve ┼čiddetini azaltmak i├žin terap├Âtik bir y├Ântem olarak tan─▒mlanmaktad─▒r. Zihinsel duruma ba─čl─▒ davran─▒┼člar ve hiperaktivite i├žin olumlu etki yapt─▒─č─▒ da g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Klasik ketojenik diyette ya─č, enerjinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturmakta, b├Âylece v├╝cut enerji kayna─č─▒ olarak ya─č─▒ kullanmaya zorlanmaktad─▒r. Protein g├╝nl├╝k gereksinimin minimum k─▒sm─▒n─▒ olu┼čtururken karbonhidratlar ciddi ┼čekilde s─▒n─▒rland─▒r─▒lmaktad─▒r.

3) ├ľzel Karbonhidrat Diyeti

├ľzel Karbonhidrat DiyetiÔÇÖnin temel amac─▒, hasar g├Ârm├╝┼č ba─č─▒rsak duvarlar─▒n─▒ ve bakteri ├╝remesini kontrol alt─▒na almakt─▒r. Ayn─▒ zamanda ba─č─▒rsak patojenlerinin beslendi─či karbonhidrat t├╝rlerini k─▒s─▒tlamak ve b├Âylece barsak mikrobiyatas─▒n─▒ d├╝zeltmektir. Bu diyet fermente besinlerin, ├Âzellikle ev yap─▒m─▒ yo─čurtlar─▒n ve probiyotiklerin kullan─▒m─▒n─▒ da te┼čvik etmektedir ve ni┼častalar─▒ yasaklamakta ve esas olarak et, tavuk, bal─▒k, yumurta, sebze, taze meyve ve ya─čl─▒ tohumlardan olu┼čmaktad─▒r.

4) Feingold Diyeti

Fenol, aromatik / benzen halkas─▒yla organik ve salisilatlarda do─čal olarak bulunan ve yapay katk─▒ maddelerinde bulunan ve kimyasal olarak ├╝retilen bir bile┼čiktir. Renklendirici ve koruyucular─▒n ise ├žocuklarda hiperaktiviteye neden olabildi─či bildirilmi┼čtir. Fenol s├╝lf├╝r transferaz (PST) enzimindeki bozukluk nedeniyle otistik ├žocuklar─▒n diyetinden, renklendirici ve koruyucu i├žeren bu besinlerin veya domates gibi do─čal salisilat i├žeren besinlerin ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n olumlu etki yapt─▒─č─▒ bildirilmi┼čtir.

5) Candida Diyeti

Candida albicans, maya benzeri bir mantar olup, ├Âzellikle ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ bask─▒lanm─▒┼č bireylerde enfeksiyonlara neden olabilmektedir. Candida albicans'─▒n a┼č─▒r─▒ art─▒┼č─▒, otizmli ├žocuklarda g├Âr├╝len konsantrasyon bozuklu─ču, sald─▒rganl─▒k ve hiperaktif davran─▒┼člar gibi sorunlar ile ili┼čkilendirilmi┼čtir. Bunun yan─▒ s─▒ra; ba┼č a─čr─▒s─▒, mide sorunlar─▒, gaz, yorgunluk veya depresyon ile de ortaya ├ž─▒kabilmektedir. Bu diyet; gluten ve s├╝t ├╝r├╝nlerini i├žermez. Diyette sadece kinoa, karabu─čday ve amarant (d├╝zg├╝nce ─▒slat─▒ld─▒─č─▒nda) gibi birka├ž besinin t├╝ketimi serbesttir.

Candida tedavi protokol├╝ndeki ajanlar;

  • Sar─▒msak
  • hindistancevizi meyvesi ve ya─č─▒
  • ├žay a─čac─▒ ya─č─▒
  • kekik ya─č─▒ (oreganum)
  • elma sirkesi

Candida diyeti yasaklar─▒;

  • t├╝m end├╝striyel ve do─čal ┼čekerler (meyve ve kurumeyve dahil)
  • s├╝t ve s├╝t ├╝r├╝nleri
  • tah─▒llar
  • kurubaklagiller ÔÇó tur┼ču ÔÇó fermente / i┼členmi┼č et ├╝r├╝nleri

 6) Eliminasyon Diyeti

Otizmli ├žocuklar─▒n ├žo─ču birtak─▒m besin hassasiyetlerine sahiptir ve sindirim ve ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde anormallikler vard─▒r. Sindirilmeyen karbonhidrat veya aminoasitler ba─č─▒rsakta yararl─▒ bakterilerin bu ├Â─čelere reaksiyon g├Âstermesine yol a├žmaktad─▒r. Bu nedenle e─čer ├žocukta herhangi bir besin alerjisi veya intolerans─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝yorsa gerekli testler yap─▒larak sorunun belirlenmesi ├Ânerilmekte ya da ┼č├╝phelenilen besinin 3 haftal─▒─č─▒na ├ž─▒kart─▒lmas─▒ ve ayn─▒ besin diyete tekrar eklenerek alerjik semptomlar─▒n meydana gelip gelmedi─činin g├Âzlenmesi gerekmektedir. (5)

 

 

Haz─▒rlayan: Diyetisyen Damla T├╝rkay

Yorum yap─▒n

Yorumlar─▒n yay─▒nlanabilmesi i├žin onaylanmas─▒ gerekti─čini l├╝tfen unutmay─▒n